Realizacja prac grupy w Etapie 2

---

Działania w Etapie 2 postępowały zgodnie z harmonogramem i koncertowały się wokół prac badawczych prowadzonych przez zespół naukowców Instytutu Zootechniki PIB oraz prac związanych z tworzeniem repozytorium i aplikacji webowej nad którymi pracowali specjaliści z Zespołu Informatycznego Instytutu.

W ramach prac badawczych wykonano analizę DNA bydła rasy polskiej czerwonej (RP) zakupionego do tworzonej odchowalni. Od zakupionych 60 osobników bydła rasy polskiej czerwonej pobrano materiał biologiczny w postaci cebulek włosowych. Z wyizolowanego DNA ustalono profile DNA w 12 mikrosatelitarnych loci: BM1818, BM1824, BM2113, ETH3, ETH10, ETH225, INRA23, SPS115, TGLA53, TGLA122, TGLA126 i TGLA227, zalecanych przez Międzynarodowe Towarzystwo Genetyki Zwierzą (ISAG) do badań identyfikacyjnych i rodowodowych bydła. Dla każdego z 60 sztuk bydła ustalono niezmienny, specyficzny osobniczo profil DNA, na podstawie którego w oparciu o utworzoną populację referencyjną dla bydła RP oraz bayesowskią analizę klastrowania określono przynależność badanego bydła do rasy polskiej czerwonej.

Zastosowany test DNA identyfikacji rasy bydła RP pozwolił na precyzyjne określenie przynależności rasowej bydła zakupionego do odchowalni. Otrzymane wysokie wartości wskaźnika przypisania ustalonych profilu DNA do populacji referencyjnej rasy RP potwierdziły ponad 90% podobieństwo genetyczne badanego bydła z rasą polską czerwoną. Na podstawie analizy statystycznej przeprowadzono ocenę zmienności genetycznej bydła w odchowalni, która wykazała w stadzie 60 osobników stopień polimorfizmu na poziomie ponad 67% oraz heterozygotyczności obserwowanej na poziomie powyżej 74%. Wyliczona niska wartość współczynnika Fis wskazuje na brak inbredu w stadzie.

W ramach prac informatycznych opracowano i oddano do użytku Repozytorium DNA. Bazę danych zintegrowano z systemami wykorzystywanymi do obsługi badań w laboratorium LGM oraz z webową aplikacją „e-DNA: ID Bydła”, aby zapewnić przepływ danych w celu zebrania i uporządkowania danych identyfikacyjnych. System ten przechowuje dane dotyczące bydła wszystkich ras zachowawczych, w tym informacje związane z kontrolą pochodzenia.

W drugim etapie działań grupy trwały prace rozwojowe nad aplikacją „e-DNA: ID Bydła”, która pozwala hodowcom w szybki i efektywny sposób zlecać badania DNA posiadanych zwierząt ras zachowawczych.

Równocześnie trwały prace inwestycyjne w gospodarstwie w zakresie budowy budynku gospodarczego, utwardzenia terenu, instalacji polowego systemu badania bydła i monitoringu zwierząt.

Realizacja prac grupy w Etapie 3

---

W Etapie 3 prace grupy operacyjnej koncentrowały się na dokończeniu badań genetycznych oraz pełnym wdrożeniu systemu informatycznego i infrastruktury odchowalni. Kontynuowano analizy próbek DNA pobranych od 60 krów i jałówek rasy polskiej czerwonej zakupionych w poprzednich etapach, uzupełniając i weryfikując ustalone wcześniej profile mikrosatelitarne. Na podstawie zebranych danych przeprowadzono pogłębione obliczenia statystyczne, obejmujące ocenę zmienności genetycznej stada oraz oszacowanie stopnia inbredu. Wyniki opracowano w formie zestawień i ekspertyz, które stały się podstawą do wytypowania zwierząt o najwyższej wartości hodowlanej do dalszej selekcji buhajków–rozpłodników.

Równolegle zakończono prace nad integracją repozytorium DNA z aplikacją webową „e-DNA: ID Bydła” oraz z systemami wykorzystywanymi w Laboratorium Genetyki Molekularnej IZ PIB. Dane identyfikacyjne i profile DNA opracowane dla bydła rasy polskiej czerwonej zostały wyeksportowane do repozytorium i powiązane z kontami użytkowników aplikacji, co umożliwiło pełną ścieżkę: od pobrania materiału biologicznego, poprzez analizę DNA, aż po udostępnienie wyniku w formie certyfikatu potwierdzającego pochodzenie i udział rasy. Aplikacja została przetestowana z udziałem hodowców podczas szkoleń i warsztatów, w trakcie których użytkownicy zakładali konta, składali przykładowe zlecenia na badania oraz zapoznawali się z możliwościami wykorzystania systemu w codziennej pracy hodowlanej.

Istotną częścią Etapu 3 było również dokończenie inwestycji w gospodarstwie głównego beneficjenta. Zakończono budowę budynku gospodarczego z wiatą o powierzchni około 400 m², przewidzianego jako odchowalnia dla cieląt rasy polskiej czerwonej i miejsce przechowywania pasz.

Wykonano pełny zakres robót fundamentowych i posadzkowych, wzniesiono konstrukcję drewnianą, zamontowano pokrycie dachowe oraz stolarkę okienną i drzwiową. Pomieszczenie gospodarcze obudowano płytą warstwową, a teren wokół budynku i pod wiatą został utwardzony, co w znacznym stopniu ułatwia zadawanie paszy, usuwanie obornika i obsługę zwierząt, również w niesprzyjających warunkach pogodowych. Załączone fotografie dokumentują kolejne etapy prac: od wykonania ścian fundamentowych, przez betonowanie posadzki, montaż słupów i dachu, aż do finalnego wykończenia bryły budynku i zagospodarowania wiaty słomą i sianem jako zapasem paszowym.

W ramach tego etapu domknięto także prace przy ogrodzeniach pastwisk oraz instalacji systemu monitoringu wiaty, okólnika i wybiegów. Kamery oraz polowy system badania bydła umożliwiają obserwację zachowania krów, w tym wychwytywanie objawów rui, a także podnoszą bezpieczeństwo stada.

Połączenie ukończonej infrastruktury odchowalni, funkcjonującego repozytorium DNA oraz aplikacji „e-DNA: ID Bydła” oznacza, że w wyniku Etapu 3 powstał kompletny, praktycznie wdrożony system selekcji bydła rasy polskiej czerwonej – od warunków chowu w gospodarstwie, poprzez kontrolę pochodzenia na poziomie molekularnym, aż po narzędzia informatyczne dostępne dla hodowców i instytucji współpracujących.

Konferencja podsumowująca realizację prac grupy operacyjnej e-Byczek

Zwieńczeniem prac grupy operacyjnej była konferencja podsumowująca rezultaty projektu, zorganizowana w dniach 4–5 marca 2025 r. w Nowym Sączu. Podczas spotkania zaprezentowano główne osiągnięcia operacji, w tym wyniki badań genetycznych, funkcjonalność aplikacji „e-DNA: ID Bydła” oraz efekty inwestycji w odchowalnię, upowszechniając wypracowane rozwiązania wśród hodowców, doradców rolniczych i przedstawicieli nauki.

Więcej informacji na temat konferencji można znaleźć na stronach MODR i IZ PIB:

https://modr.pl/aktualnosc/podsumowanie-operacji-innowacyjny-system-selekcji-bydla-rasy-polskiej-czerwonej-w-celu

https://iz.edu.pl/aktualnosci/konferencja-podsumowujaca-projekt-grupy-operacyjnej-e-byczek-nowy-sacz-4-5-marca-2025-roku/

Sprawozdanie z realizacji operacji

Plik do pobrania: Sprawozdanie z realizacji operacji GrOp e-Byczek

Rezultaty projektu e-Byczek zaprezentowane podczas XXX Szkoły Zimowej Hodowców Bydła

---

W dniach 24–27 marca 2025 r. w Zakopanem odbyła się XXX Szkoła Zimowa Hodowców Bydła, której tematem wiodącym były „Perspektywy chowu i hodowli bydła – szanse i zagrożenia”.

Udział w XXX Szkole Zimowej Hodowców Bydła był okazją do prezentacji praktycznych efektów prac Grupy Operacyjnej e-Byczek oraz do promocji innowacyjnych rozwiązań wspierających ochronę zasobów genetycznych bydła ras rodzimych.

Podczas wydarzenia pracownicy Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego upowszechniali informacje na temat rezultatów wypracowanych przez Grupę Operacyjną e-Byczek. W ramach sesji doniesień zaprezentowano zagadnienia związane z tworzeniem repozytorium DNA bydła objętego programem ochrony zasobów genetycznych oraz zastosowaniem webowej aplikacji „e-DNA: ID Bydła”.

Przedstawione rozwiązania prezentują efekty prac Grupy Operacyjnej EPI e-Byczek, obejmujące opracowanie nowoczesnego systemu identyfikacji i kontroli pochodzenia bydła, opartego na badaniach DNA, repozytorium danych genetycznych oraz narzędziu informatycznym dostępnym dla hodowców. System usprawnia zarządzanie dokumentacją hodowlaną, ułatwia zgłaszanie zwierząt do programu ochrony oraz przyspiesza przepływ informacji między laboratorium, hodowcami i instytucjami współpracującymi.

Plik do pobrania: Streszczenie doniesienia

e-Byczek w przestrzeni wymiany wiedzy AKIS

---

W dniach 17–18 lutego 2026 r. w Zegrzu k. Warszawy odbyło się spotkanie „Nauka i Doradztwo – AKIS”, zorganizowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wydarzenie poświęcone było planowaniu współpracy pomiędzy jednostkami naukowymi i doradztwem rolniczym w 2026 r., a także możliwościom wykorzystania programów unijnych w działaniach służących rozwojowi rolnictwa.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele instytutów badawczych, Ośrodków Doradztwa Rolniczego z całej Polski oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Celem wydarzenia było zacieśnienie współpracy między nauką i doradztwem oraz usprawnienie transferu wiedzy do praktyki rolniczej.

W przestrzeni informacyjnej wydarzenia zaprezentowano również roll-up Grupy Operacyjnej EPI e-Byczek, przedstawiający główne założenia i rezultaty projektu. Była to okazja do upowszechnienia informacji o rozwiązaniach opracowanych w ramach projektu, dotyczących wykorzystania badań DNA, narzędzi informatycznych oraz systemu identyfikacji i kontroli pochodzenia bydła ras rodzimych.

Obecność projektu e-Byczek podczas spotkania „Nauka i Doradztwo – AKIS” miała szczególne znaczenie, ponieważ grupy operacyjne EPI stanowią ważny element systemu AKIS. Łączą one wiedzę naukową, doświadczenie praktyków oraz potrzeby gospodarstw rolnych, tworząc rozwiązania możliwe do zastosowania w praktyce. Projekt e-Byczek jest przykładem takiego podejścia — pokazuje, w jaki sposób współpraca nauki, hodowców i partnerów technologicznych może wspierać ochronę zasobów genetycznych oraz rozwój produktów pochodzących od rodzimych ras bydła.

Innowacyjny odchów cieląt rasy polskiej czerwonej jako rezultat projektu e-Byczek

---

W dniach 2–5 marca 2026 r. w Zakopanem odbyła się XXXI Szkoła Zimowa Hodowców Bydła. Wydarzenie to od ponad 30 lat stanowi forum wymiany wiedzy i doświadczeń pomiędzy światem nauki i praktyki hodowlanej, gromadząc przedstawicieli nauki, hodowców, organizacje hodowlane oraz firmy działające na rzecz hodowli bydła, produkcji mleka i wołowiny.

W programie wydarzenia znalazło się również doniesienie przygotowane przez przedstawicieli Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego, poświęcone praktycznym efektom prac Grupy Operacyjnej EPI e-Byczek. Zaprezentowano w nim zagadnienia związane z innowacyjnym odchowem cieląt rasy polskiej czerwonej oraz możliwością wykorzystania tego rozwiązania do rozwoju konkurencyjnych produktów pochodzących od rodzimych ras bydła.

Przedstawione rozwiązania obejmują opracowanie systemu wspierającego produkcję wysokiej jakości wołowiny pochodzącej od bydła rasy polskiej czerwonej. W systemie uwzględniono ujednolicone warunki odchowu cieląt, kontrolę pochodzenia po wskazanych w rodowodach rodzicach, identyfikację genetyczną oraz potwierdzenie przynależności rasowej zwierząt.

Zastosowanie badań DNA pozwala na wiarygodne potwierdzenie pochodzenia zwierząt, a w dalszej perspektywie również autentyczności produktów wołowych oferowanych konsumentom. Rozwiązania te mogą wspierać budowanie zaufania do produktów pochodzących od rodzimych ras bydła, zwiększać konkurencyjność gospodarstw uczestniczących w systemie oraz stanowić podstawę do rozwijania certyfikacji „RASA RODZIMA”.

Udział w XXXI Szkole Zimowej Hodowców Bydła umożliwił przedstawienie kolejnego obszaru praktycznego wykorzystania rezultatów projektu e-Byczek oraz promocję innowacyjnych rozwiązań wspierających ochronę i gospodarcze wykorzystanie zasobów genetycznych bydła ras rodzimych.

Plik do pobrania: Streszczenie doniesienia